على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

2678

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

( از باب نصر ) : بريد آن چيز را بر پهنا . و منه : قط القلم . و يا قط بريدن است خواه بر پهنا باشد و يا جز آن . و بريدن چيز درشت و استوار . و قط السعر قطا و قطوطا ( از باب ضرب ) : گران گرديد نرخ . و قط السعر : ( مجهولا ) كذلك . قط ( qett ) ا . ع . گربهء نر . ج : قطاط و قططة . و چك . و نامه . و دفتر حساب . ج : قطوط . و بهره . قوله تعالى : عَجِّلْ لَنا قِطَّنا . و ساعتى از شب . قطا ( qat ) ا . ع . بيمارى در گوسپندان . و بيمارى در مردم كه آرزوى خوردن خاك و زغال مىكند . و روض القطا : نام موضعى . المثل : ليس قطا مثل قطى يعنى نيستند بزرگان مانند كوچكان . قطا ( qat ) ع . ج . قطاة . قطاب ( qet b ) ا . ع . مزاج و آميختگى . و مجمع . گريبان . و نام موضعى . قطاب ( qot b ) و ( qott b ) ا . پ . قطابى و نوعى از نان روغنى به شكل سنبوسه . قطابة ( qot bat ) ا . ع . قطعه و پاره‌اى از گوشت . قطابى ( qot bi ) ا . پ . نوعى از نان روغنى به شكل سنبوسه . قطاة ( qat t ) ا . ع . سرين . و ما بين هر دو ران . و جاى نشستن رديف از ستور . و نيز قطاة : نام مرغ سنگخوار كه قطا قطا آواز مىكند . ج : قطا و قطوات و قطيات و قطايات . قطاج ( qat j ) و ( qet j ) ا . ع . رسن كشتى . قطار ( qet r ) ا . ع . يك رشته شتر . ج : قطر ( qotor ) و قطرات ( qotor t ) . قطار ( qet r ) ا . ع . ج . قطر ( qatr ) و ج . قطرة ( qatrat ) . قطار ( qet r ) م . ع . مقاطرة . مر . مقاطرة . قطار ( qet r ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - ستور چند كه از پى هم و برابر هم آيند . و هر چند چيز پهلوى هم قرار گرفته . و هر چند حيوان بر يك نسق رونده . و صف و رديف . قطار ( qot r ) ص . ع . سحاب قطار : ابرى كه قطره‌هاى باران آن بزرگ باشد . قطارب ( qat reb ) ع . ج . قطرب ( qotrob ) . قطارة ( qot rat ) ا . ع . آنچه از كوزهء آب و جز آن چكد . و چكيدهء از هر چيزى . و آب اندك . قطارى ( qot riyy ) و قطارية ( qot riyyat ) ص . ع . حية قطارى او قطارية : مار سياه و يا مارى كه در تنهء درخت جاى گيرد و يا مارى كه زهر وى از دهانش جهة فزونى چكد . قطاس ( qot s ) ا . پ . حيوانى دريائى مانند گاو كه دم آن را بر گردن اسبان و بر سرهاى علم بندند . قطاط ( qet t ) ا . ع . مثال كه بر آن قطع كنند . و مدار سم ستور . و سخت برپيچيدگى و مرغولى موى . و كرانهء بالائين غار كوه . و كرانهء سنگ كه گويا بريده شده است . قطاط ( qet t ) ا . ع . ج . قط ( qatt ) . و ج . قط ( qett ) . و ج . قطة ( qettat ) . قطاط ( qat te ) ع . اسم فعل يعنى بس است مرا . قطاط ( qatt t ) ا . ع . خراط كه حقه سازد . قطاطة ( qat tat ) م . ع . قطط شعره قططا و قطاطة ( از باب سمع ) : مرغول و پيچان گرديد موى آن . و كذا : قط شعره . قطاع ( qat ' ) و ( qet ' ) ا . ع . هنگام رسيدن خرما و انگور و جز آن و هنگام درودن آنها . يق : هذا زمن القطاع . قطاع ( qat ' ) و ( qet ' ) م . ع . قطع قطوعا و قطاعا و قطاعا . مر . قطوع . قطاع ( qet ' ) ع . ج . قطع ( qet ' ) . و ج . قطيع . قطاع ( qet ' ) ا . ع . كازود و مقراض . و كارد كه بدان جامه و چرم و مانند آن برند . و درهم . قطاع ( qot ' ) م . ع . قطع قطعا و قطعة و قطعا و قطاعا . مر . قطع ( qat ' ) . قطاع ( qatt ' ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - بسيار برنده و تيز مانند كارد و شمشير و جز آن . قطاع ( qott ' ) ع . ح . قاطع . و قطاع الطريق : راهزنان و دزدان راه . قطاع الطريق ( qott 'ottariq ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - دزدان راه زن و زكور . قطاعة ( qat 'at ) م . ع . قطع فلان قطاعة ( از باب سمع و كرم ) : سخن نتوانست گفت فلان . و قطع لسانه : كم شد زبان درازى آن و رفت چرب زبانى وى . و قطعت المراة قطاعة ( از باب كرم ) : كم سخن گرديد آن زن . قطاعة ( qot 'at ) ا . ع . پارهء جدا كردهء از هر چيزى . و آنچه از بريدن افتد . و لقمه . و پارهء جدا شدهء از اديم . قطاف ( qat f ) و ( qet f ) ا . ع . هنگام درودن انگور . قطاف ( qat fe ) ا . ع . داه و كنيز . قطاف ( qet f ) م . ع . قطفت الدابة قطافا و قطوفا ( از باب نصر و ضرب ) : گام تنگ زد ستور و كندرو گرديد . و قطف فلانا : خراشيد فلان را . قطاف ( qet f ) ا . ع . گام تنگ . قطاف ( qatt f ) ا . ع . كسى كه انگور مىچيند .